Tarihi Alan Başkanlığı’ndan "Şehit Bilgi Kapısı" Operasyonu
Çanakkale Savaşları Gelibolu Tarihi Alan Başkanlığı bünyesinde yürütülen "Şehit Bilgi Kapısı Projesi", Türk askeri tarihine ışık tutacak muazzam bir keşfe imza attı. Yapılan titiz arşiv çalışmaları sonucunda, Çanakkale Muharebeleri’nin simge birliği 57. Alay Sancağı için düzenlenen madalya töreninin detayları ilk kez gün yüzüne çıkarıldı. Çanakkale Onsekiz Mart Üniversitesi (ÇOMÜ) Tarih Bölümü Öğretim Üyesi Doç. Dr. Barış Borlat tarafından paylaşılan belgeler, alaya verilen altın, gümüş imtiyaz ve harp madalyalarının hangi şartlarda takıldığını tüm ayrıntılarıyla gözler önüne seriyor.
5 Mayıs 1915: Kahramanlığın Belgelendiği İlk Gün
Doç. Dr. Barış Borlat, 57. Alay’ın gösterdiği üstün cesaretin bizzat Alay Komutanı tarafından 5 Mayıs 1915’te resmiyete döküldüğünü belirtti. Alay Komutanı, tümen komutanlığına yazdığı yazıda, birliğin kahramanlığının bölgedeki diğer tüm birliklerce kabul edildiğini vurgulayarak sancağa madalya takılmasını talep etmişti. Savaşın yoğunluğu nedeniyle bu talep, Harbiye Nezareti tarafından ancak 27 Aralık 1915’te onaylanabildi.
Keşan’ın Çelebi Köyü’nde Tarihi Merasim
Ortaya çıkan en çarpıcı belge ise madalya takılma töreninin programı oldu. 25 Nisan 1916 tarihinde, yani kara savaşlarının birinci yıl dönümünde Keşan’ın Çelebi köyünde düzenlenen törene; 57, 72 ve 77. Alaylar ile süvari birliklerinden seçilen askerler katıldı. Belgelerde; Kolordu Komutanı’nın açılış konuşması, Tümen Komutanı Şefik Aker’in 57. Alay’ın savaşlardaki kilit rolünü anlattığı hitabı ve şehitlerin ruhuna okunan duaların yer aldığı tören akışı saniye saniye kayıt altına alınmış.
Atatürk’ün İlk Kez Ortaya Çıkan Mektubu
Törenin en dikkat çeken detaylarından biri ise Anafartalar Kahramanı Mustafa Kemal Atatürk’ün davet edilmesine rağmen katılamaması oldu. O tarihte 16. Kolordu Komutanlığı göreviyle Silvan’da bulunan Mustafa Kemal, törene bizzat katılamasa da duygu dolu bir mektup gönderdi. Doç. Dr. Borlat, bu mektubun tarihsel önemini şu sözlerle anlattı:
"Bu, Mustafa Kemal'in ilk defa ortaya çıkan mektuplarından birisidir. Atatürk, mektubunda 57. Alay'ın cephedeki sarsılmaz kahramanlığını anlatmış ve aziz şehitlerimizin ruhlarına Fatiha okunmasını bizzat istemiştir. Bu mektup o gün tören alanındaki tüm askerlere yüksek sesle okunmuştur."
Dualardan Oyunlara: Bir Zafer Kutlaması
Arşiv belgeleri, törenin sadece resmi bir prosedür olmadığını, aynı zamanda bir moral etkinliği olduğunu da kanıtlıyor. Duaların edilmesinin ardından askerler için eğlenceler düzenlendiği, Mehmetçiklerin diz çökerek bir halka oluşturduğu ve ortada yöresel oyunlar oynayarak töreni büyük bir coşkuyla sonlandırdıkları kayıtlara geçti. Bu yeni belgeler, Çanakkale ruhunun sadece cephede değil, cephe gerisindeki törenlerde de ne kadar diri olduğunu bir kez daha kanıtlamış oldu.
