Dijital dönüşümün ve yapay zeka devriminin arkasındaki gizli güç olan veri merkezleri, sadece tükettikleri devasa elektrik enerjisiyle değil, doğaya ve su kaynaklarına kestikleri ağır faturayla da tıp ve çevre dünyasının gündemine oturdu. Anadolu Ajansı'nın “Yapay Zekanın Doğaya Faturası” dosyasında gün yüzüne çıkarılan çarpıcı verilere göre; dev sunucuları soğutmak için nehirlerden çekilen tonlarca su ve çevreye salınan yüksek atık ısı, tatlı su canlılarının yaşam alanlarını yok ederken yerel iklim dengelerini de altüst ediyor.
Yapay zeka sistemlerinin kesintisiz çalışabilmesi için günün 24 saati devrede olan sunucular, inanılmaz boyutlarda su ve arazi kullanımına ihtiyaç duyuyor. Bu durum, özellikle su stresi yaşanan kurak bölgelerde tarım ve hayvancılıkla ilgilenen yerel halkı ve doğal ekosistemi doğrudan karşı karşıya getiriyor.
Texas’ta Su Tüketimi 8 Katına Çıkabilir
ABD'nin kuraklıkla mücadele eden eyaletlerinden Texas'ta yürütülen bilimsel çalışmalar, tehlikenin boyutunu gözler önüne serdi. Houston Gelişmiş Araştırmalar Merkezi'nin raporuna göre; eyaletteki veri merkezlerinin 2025 yılında 185,5 milyar litreye ulaşan su tüketiminin, 2030 yılına kadar 8 katından fazla artabileceği öngörülüyor. Bölgede inşa edilmesi planlanan üç dev tesis için 16 bin dönüm tarım ve mera arazisinin ayrılması ise köylülerin ve üreticilerin tepkisini çekiyor.
Tatlı Su Ekosistemleri Ve Balık Türleri Risk Altında
Water Biology and Security dergisinde yayımlanan ve Michigan ile Tennessee Üniversitelerinden bilim insanlarının imzasını taşıyan araştırmada, tesislerin soğutma sistemleri için nehirlerden yüksek miktarda su çekmesinin su seviyelerini tehlikeli biçimde sığlaştırdığı kaydedildi. Sığlaşan nehirlerde su sıcaklığının tırmanması, yosun patlamalarına ve sudaki oksijen seviyesinin hızla düşmesine yol açıyor.
Özellikle soğuk suya gereksinim duyan somon balığı gibi türlerin ve oksijen azlığına duyarlı canlıların bu durumdan doğrudan etkilendiğini belirten uzmanlar; soğutma vanalarına kapılan balık larvalarının kitlesel ölümler yaşadığına ve bazı türlerin bölgesel olarak tamamen yok olma riski taşıdığına dikkat çekiyor.
Çevre Sıcaklığını 2 Derece Artırıyor: "İsı Adası" Etkisi
Veri merkezlerinin doğaya verdiği bir diğer gizli zarar ise çevreye yaydıkları devasa atık ısı. Phoenix State Üniversitesi tarafından gerçekleştirilen araştırmalarda, dev bir veri merkezinin yüz binlerce hanenin toplamına eşdeğer miktarda atık ısı açığa çıkardığı saptandı.
Tesislerin etrafındaki yüzey sıcaklığını 9 dereceye, hava sıcaklığını ise 2 dereceye kadar yükselttiği belirlenirken, bu etkinin 500 metre yarıçaplı bir alanda hissedildiği kaydedildi. Cardiff Üniversitesi Çevresel Sürdürülebilirlik Dekanı Prof. Monjur Mourshed, bu durumun şehirlerdeki "ısı adası" etkisini körüklediğini vurgulayarak, ortaya çıkan atık ısının doğaya salınmak yerine bölgesel ısınma sistemlerine aktarılarak geri dönüştürülmesi gerektiğini savundu.
