Amerikan Havacılık ve Uzay Dairesi, yörüngede görev ömrünün sonuna yaklaşan stratejik bir bilimsel altyapıyı kurtarmak amacıyla uzay madenciliği ve uydu servis hizmetleri tarihinde bir ilke imza atıyor. Dünya atmosferine doğru irtifa kaybeden Neil Gehrels Swift Uzay Teleskobu'nu kurtarmak üzere tasarlanan robotik uzay aracı, yenilikçi bir fırlatma yöntemiyle bugün uzay yolculuğuna başladı. Başarılı olması halinde uzay çöplerinin azaltılması ve eski uyduların yeniden ekonomiye kazandırılması sürecinde yeni bir çağ başlatacak olan operasyon, küresel bilim camiası tarafından yakından takip ediliyor.
Jet Uçağından Fırlatılan Roketle Yolculuk Başladı
ABD merkezli uzay teknolojileri girişimi Katalyst tarafından NASA koordinesinde geliştirilen LINK adlı kurtarma robotu, alışılagelmiş fırlatma rampaları yerine dinamik bir yöntemle gökyüzüne taşındı. LINK robotunu taşıyan Pegasus roketi, klasik bir yer üssü yerine yüksek irtifaya ulaşan bir jet uçağından gökyüzünde serbest bırakıldı. Roket, uçaktan ayrıldıktan saniyeler sonra motorlarını ateşleyerek alçak Dünya yörüngesine doğru tırmanışa geçti. Kendi itki ve motor sistemine sahip olmayan Swift Teleskobu, Güneş'in aktif dönemlerinde Dünya atmosferinin genişlemesi ve oluşan sürtünme kuvveti nedeniyle her geçen gün irtifa kaybediyordu. 2025 yılının başlarında yapılan teknik hesaplamalar, acil müdahale edilmemesi durumunda teleskobun atmosferde yanarak yok olacağını ortaya koymuştu.
Bu Görevin Her Yönü Sıra Dışı
Uzay boşluğunda gerçekleştirilecek kenetlenme ve yörünge değiştirme manevralarının taşıdığı teknik riskler, projenin yönetim kademesi tarafından da açıkça ifade ediliyor. NASA Astrofizikçisi Regina Caputo, yürüttükleri operasyonun zorluk derecesini şu sözlerle özetledi:
"Bu görevin mühendislik, lojistik ve operasyonel her yönü gerçekten sıra dışı ve sınırları zorlayıcı nitelikte. LINK adı verilen kurtarma robotumuz, Swift teleskobunun bulunduğu hassas yörüngeye ulaştıktan sonra uzayın geniş boşluğunda hedefi otonom sistemlerle bulmaya çalışacak. Görevin teknik karmaşıklığı nedeniyle ilk etapta başarı şansını yüzde 50 olarak öngörüyoruz."
300 Kilometre Yukarıya Taşınacak
Yörüngede gerçekleştirilecek aylar süreli operasyonun teknik işleyiş planı şu aşamalardan oluşuyor:
-
Hedefe yaklaşacak olan LINK robotu, üzerinde yer alan üç adet hareketli mekanik kol vasıtasıyla Swift Uzay Teleskobu'na fiziksel olarak kenetlenecek.
-
Kenetlenmenin güvenli bir şekilde tamamlanmasının ardından robot, kendi güçlü itki sistemlerini ateşleyecek. Yaklaşık bir ay sürmesi planlanan mikro manevralarla teleskop, mevcut konumundan 300 kilometre daha yüksek ve güvenli bir üst yörüngeye taşınacak.
NASA ve Katalyst mühendisleri, risk oranının yüksekliğine rağmen bu kritik test operasyonunun başarıyla sonuçlanması halinde; yörüngedeki uydulara yakıt ikmali yapma, mekanik onarım, modernizasyon ve yörünge stabilizasyonu gibi ticari uydu servis hizmetlerinin önünün tamamen açılacağını belirtiyor.
