Anayasa Mahkemesi, Türk Medeni Kanunu'nda yer alan ve cinsiyet değişikliği ameliyatı gerçekleştirmek isteyen bireylerin öncelikle adli makamlardan izin almasını zorunlu kılan yasal düzenlemenin iptal talebini karara bağladı. Yerel mahkeme tarafından "kamu düzeni, askerlik muafiyetleri ve anayasal çalışma ilkeleriyle çeliştiği" gerekçesiyle yapılan anayasaya aykırılık başvurusunu esastan inceleyen Yüksek Mahkeme, düzenlemenin hukuka uygun olduğuna hükmederek itirazı kesin olarak reddetti.
Yerel Mahkemenin Yaratılış Ve Askerlik Gerekçeli İptal İstemi
Kritik hukuki süreç, Antalya 13. Asliye Hukuk Mahkemesi'nde görülmekte olan bir şahsi dava esnasında başladı. Yerel mahkeme, Medeni Kanun'un ilgili maddesinin anayasaya aykırı olduğunu savunarak dosyayı AYM'ye taşıdı. İptal istemi başvurusunda şu ifadelere yer verilmişti:
-
Cinsiyet değişikliğine yargı yoluyla peşinen izin verilmesinin, "yaratılıştan kaynaklı biyolojik farklılıkları yok ederek bunun hukuki sonuçlarını ortadan kaldırdığı" iddia edildi.
-
Askerlik hizmeti gibi tamamen cinsiyet temelli farklılık ve zorunluluk yaratan hukuki normların bu kural nedeniyle işlevsiz hale geldiği; bu durumun da "Kimse cinsiyetine, yaşına ve gücüne uymayan işlerde çalıştırılamaz" şeklindeki anayasal hükümle temelden çeliştiği savunuldu.
AYM'den Özel Hayata Saygı Ve Kanunilik Analizi
Başvuruyu genel kurul gündeminde enine boyuna tartışan Anayasa Mahkemesi, gerekçeli kararında "özel hayat" ve "bireysel özerklik" haklarına kapsamlı bir parantez açtı. Yüksek Mahkeme, özel hayat kavramının bireyin kişiliğini serbestçe geliştirmesi ve gerçekleştirmesiyle doğrudan uyumlu birçok hukuki menfaati içerdiğini belirterek şu analizi yaptı:
İtiraz konusu olan kural, tıbbi süreç öncesinde mahkeme izni şartı getirmek suretiyle bireyin maddi ve manevi varlığını koruma hakkı ile özel hayatına saygı gösterilmesini isteme hakkına teknik bir sınırlama getirmektedir. Ancak kanunda bu iznin hangi usul ve şartlarla verileceği net ve tereddüde yer bırakmayacak biçimde düzenlenmiştir. Bu yönüyle kural belirli, net ve öngörülebilirdir; dolayısıyla "kanunilik" şartını tam olarak taşımaktadır.
Kamu Düzeni Ve Sağlığın Korunması İçin Zorunlu İhtiyaç
Türk Medeni Kanunu'nda bir kişinin cinsiyet değiştirme operasyonu geçirebilmesi için halihazırda belirli katı tıbbi ve hukuki aşamaların (resmi hastane raporu, üreme yeteneğinden sürekli yoksunluk vb.) tanımlandığını hatırlatan AYM, karar metnini şu gerekçeyle tamamladı:
-
"Cinsiyet değişikliği süreçlerinin devlet kontrolünde, mahkemece verilecek resmi bir izin şartına tabi tutulmasını öngören kuralın; hem toplum düzeninin (kamu düzeninin) sağlanması hem de operasyonu geçirecek bireyin sağlığının en üst düzeyde korunması amacını güttüğü açıktır. Bu durum gözetildiğinde, söz konusu yasal kuralın zorunlu bir toplumsal ihtiyacı karşılamaya yönelik olmadığı söylenemez."
Yüksek Mahkeme, bu yapısal gerekçeler doğrultusunda yasa maddesinin iptali yönündeki yerel mahkeme itirazının oy birliği/oy çokluğu ile reddine kesin olarak karar verdi.
