Sovyetler Birliği lideri Josef Stalin'in imzaladığı kararnamenin ardından 14 Kasım 1944'te Gürcistan'ın Türkiye sınırına yakın Ahıska bölgesindeki ata topraklarından koparılan Ahıska Türkleri, sürgünün 82'nci yılında derin bir hüzünle yad ediliyor. Erkeklerin İkinci Dünya Savaşı cephelerinde savaştığı bir dönemde geride kalan kadın, yaşlı ve çocuklara hazırlanmaları için yalnızca iki saat süre tanınarak hayvan vagonlarına doldurulan binlerce insan, Kazakistan, Özbekistan ve Kırgızistan başta olmak üzere Orta Asya'nın çetin bozkırlarına gönderilmişti.
Sovyet yönetimi, Türkiye sınırındaki Ahıska bölgesinde yer alan 220 köyün bulunduğu Adıgön, Ahıska, Aspinza, Ahılkelek ve Bagdonovka ilçelerini yaklaşık 6 bin askerle kuşatma altına aldı. O günlerde cephedeki erkeklerin yanı sıra bölgedeki kadın ve yaşlılar da Ahıska-Borjomi demir yolu hattının yapımında çalıştırılıyordu. 14 Kasım sabahı kapılara dayanan askeri birlikler, çocuk ve yaşlı ayrımı gözetmeksizin bölge sakinlerini kamyonlarla tren istasyonlarına taşıdı.
Soğuk Vagonlarda 17 Bine Yakın İnsan Yaşamını Yitirdi
İstasyonlarda üç gün boyunca bekletildikten sonra yük vagonlarına bindirilen ailelerin, yalnızca bir bohça eşya dışında yanlarına hiçbir şey almalarına izin verilmedi. Bazı aileler evlerine kısa sürede geri dönecekleri umuduyla yanlarına hiçbir eşya almazken, bazıları ise yalnızca un ve mısır alabildi. Ahıskalıların geride bıraktığı evler, kıymetli eşyalar, kışlık erzaklar ve hayvanlar ise sahipsiz kaldı.
Mevsimin en dondurucu ve karlı döneminde, derme çatma yük vagonlarında üst üste istiflenen Ahıskalıların zorunlu yolculuğu tam 30 gün sürdü. Bu çileli yolculuk sırasında yaklaşık 17 bin Ahıskalı açlık, dondurucu soğuk ve salgın hastalıklar nedeniyle yaşamını yitirdi. Hayatta kalmayı başarabilenlerin 40 bini bugünkü Kazakistan'a, 30 bini Özbekistan'a ve 16 bini de Kırgızistan'a yerleştirildi.
12 Yıl Sıkıyönetim Ve Bitmeyen Göç Dalgaları
Orta Asya'ya ulaştırılan Ahıskalıların maruz kaldığı zorluklar sürgün sonrasında da devam etti. 1944-1956 yılları arasında 12 yıl boyunca sıkıyönetim altında tutulan Ahıska Türklerinin yerleştirildikleri bölgelerin dışına çıkmaları yasaklandı ve oluşturulan çalışma kamplarında kadın, yaşlı ve çocuk ayrımı yapılmaksızın en ağır işlerde çalıştırıldılar. Stalin'in 1953'te vefat etmesi ve sürgünü organize eden Lavrenti Beriya'nın idam edilmesinin ardından 1956 yılında sıkıyönetim kaldırıldı ancak Ahıskalıların ana vatanları Gürcistan'a dönmelerine izin verilmedi.
Kafkasya'nın diğer bölgelerine geçiş izni verilmesiyle bir kısım Ahıskalı Azerbaycan'a göç ederken büyük çoğunluk Orta Asya'da kaldı. Ancak 5-10 Haziran 1989'da Özbekistan'ın Fergana Vadisi'nde yaşanan olayların ardından yaklaşık 20 bin Ahıska Türkü Sovyet ordusu tarafından Rusya'nın Krasnodar bölgesine nakledildi. Burada yıllarca ikamet izni, eğitim ve sağlık haklarından mahrum bırakılan 13 bin Ahıskalı, 2004 ve 2005 yıllarında Birleşmiş Milletler Uluslararası Göç Örgütü aracılığıyla Amerika Birleşik Devletleri'nin çeşitli eyaletlerine yerleştirildi.
Türkiye Ahıska Türklerine Kucak Açtı
2014 yılında Ukrayna'nın doğusundaki Donbas bölgesinde başlayan sıcak çatışmaların ortasında kalan Ahıskalılar için ise Türkiye devreye girdi. Cumhurbaşkanı Erdoğan'ın talimatıyla Türkiye'de iskan edilmek üzere getirilen Ukrayna vatandaşı Ahıska Türkleri, Erzincan'ın Üzümlü ve Bitlis'in Ahlat ilçelerindeki yeni yuvalarına yerleştirildi. Kendi imkanlarıyla Türkiye'ye gelenler de İstanbul, Bursa, Ankara, İzmir, Denizli, Kocaeli, Eskişehir ve Antalya gibi illerde yaşamlarını sürdürüyor.
Bugün Kazakistan, Kırgızistan, Özbekistan, Azerbaycan, Rusya, ABD ve Türkiye başta olmak üzere dünyanın pek çok noktasına dağılmış halde yaşayan Ahıska Türkleri, Dışişleri Bakanlığı ile Türk İşbirliği ve Koordinasyon Ajansı Başkanlığının (TİKA) destekleriyle ata topraklarını ziyaret edebiliyor. Her yıl 14 Kasım'da düzenlenen anma programlarıyla sürgünde vefat edenler rahmetle anılırken, Ahıska Türklerinin ana vatanlarına geri dönüş hakları ve toprak sevgisi nesilden nesile aktarılmaya devam ediyor.
