6 Şubat 2023 tarihinde Doğu Anadolu ve Çukurova havzasındaki 11 ili sarsan asimetrik deprem felaketinin ardından, kültürel mülkiyetin tespiti ve korunması adına başlatılan dijital bir sivil dayanışma hareketi, Avrupa ölçeğinde makro bir başarıya imza attı. Ege Üniversitesi Edebiyat Fakültesi Arkeoloji Bölümü Öğretim Üyesi Prof. Dr. Çiler Çilingiroğlu ile Akdeniz Üniversitesi Fen Fakültesi Uzay Bilimleri ve Teknolojileri Bölümü Öğretim Üyesi Doç. Dr. Nusret Demir’in tamamen gönüllülük esasıyla yürüttüğü "Kültürel Miras Alanlarında Deprem Hasarının Değerlendirilmesi Projesi", Avrupa Birliği tarafından da desteklenen ve Avrupa’nın kültürel miras alanındaki en yüksek tescil mekanizması kabul edilen "Europa Nostra Ödülü"ne layık görüldü.
Her Şey 8 Şubat’taki Sosyal Medya Paylaşımıyla Başladı
Deprem felaketinden sadece iki gün sonra, 8 Şubat’ta Prof. Dr. Çiler Çilingiroğlu’nun Instagram hesabı üzerinden "Bölgedeki kültürel miras zararları ile ilgili sahada kayıtlar alın" çağrısına, uzay bilimleri ve uzaktan algılama lojistiği uzmanı Doç. Dr. Nusret Demir’in radar uyduları entegrasyonu teklifiyle yanıt vermesi, projenin mülki omurgasını oluşturdu.
Kısa sürede bir araya gelen ve alanında uzman 50 teknik personelden oluşan "Gönüllüler Ordusu", afet lojistiği ile kültürel tescil faaliyetlerini birleştirdi. Bölgedeki kurtarma ekiplerinden, yerel halktan, gazetecilerden ve sahada bulunan arkeologlardan gelen anlık fotoğraflar ile koordinat verileri, uluslararası bilimsel iş birlikleri çerçevesinde elde edilen yüksek çözünürlüklü radar uydu görüntüleriyle harmanlandı.
1500’den Fazla Alan İncelendi: En Çok Osmanlı Yapıları Hasar Gördü
Yurttaş Katılımı ve Farkındalık Yaratma kategorisinde ödül kazanan proje kapsamında, 11 il genelinde höyükler, tümülüsler, antik kentler, müzeler ve tarihi yapılar dahil olmak üzere 1500'den fazla arkeolojik ve tarihi miras alanı teknik analiz süzgecinden geçirildi. Yapılan veri analitiği çalışmalarında, tarih öncesi dönemlere ait höyüklerin jeolojik ve mimari direnç göstererek deprem şoklarını daha rasyonel absorbe ettiği, buna karşın en büyük yapısal hasarı mülkiyet dokusunda taşıyan Osmanlı Dönemi'ne ait mimari eserlerin aldığı kayıt altına alındı.
2025’te İnteraktif Harita Başlatıldı
Akademik bir kaygı gütmeden, tamamen bölgeye ve kamu mülkiyetine fayda sağlamak amacıyla spontane şekilde geliştirilen proje, elde edilen tüm açık erişimli verilerin uluslararası hakemli dergilerde makale olarak yayımlanmasının ardından, 2025 yılında kamuoyunun ve miras uzmanlarının kullanımına sunulan etkileşimli bir çevrimiçi harita sistemiyle kurumsallaştırıldı.
Ödülün ilan edilmesinin ardından açıklamalarda bulunan Doç. Dr. Nusret Demir, ödül töreninin Lefkoşa’da düzenleneceğini belirterek, "Bu çalışma tamamen bir gönüllü dayanışmasıydı. Gönüllü arkadaşlarımızın büyük emeği var, onlar olmasaydı bu lojistik ağ kurulamazdı. Hepsini temsilen ödülü almak üzere Lefkoşa'da bulunacağız" dedi. Prof. Dr. Çiler Çilingiroğlu ise verilerin açık erişimli olmasının gelecekteki afet müdahale senaryoları için evrensel bir model teşkil ettiğini vurguladı.
