6 Şubat depremlerinde yaşanan büyük yıkım ve 53 bin kişinin hayatını kaybetmesi, Türkiye’nin deprem gerçeğini bir kez daha acı şekilde gündeme getirdi. Devam eden incelemeler ise riskli yapı stokuna ilişkin sorunun henüz tam anlamıyla çözülemediğini ortaya koyuyor.
Karar Gazetesi'nden Selin Işık'ın haberine göre, 17 Ağustos depreminin 27’nci yılında İstanbul Büyükşehir Belediyesi’nin denetim verileri dikkat çekici bir tabloyu gözler önüne serdi. Temmuz 2020 ile Temmuz 2026 arasında vatandaşların başvuruları doğrultusunda 40 bin bina incelendi. Yapılan çalışmalar sonucunda bu binaların 20 bininin “yüksek” veya “çok yüksek” risk grubunda bulunduğu belirlendi.
EN YÜKSEK RİSK AVCILAR VE ZEYTİNBURNU’NDA
İBB verilerine göre riskli yapıların büyük bölümünü 1999 öncesinde inşa edilen binalar oluşturuyor. İlçelere göre yapılan değerlendirmede en yüksek oran Avcılar ve Zeytinburnu’nda görüldü. İncelenen binaların yüzde 19,07’si Avcılar’da, yüzde 14,59’u ise Zeytinburnu’nda yüksek riskli olarak belirlendi. Bu ilçeleri yüzde 8,34 ile Bağcılar, yüzde 7,82 ile Küçükçekmece, yüzde 5,65 ile Fatih ve yüzde 5,30 ile Esenyurt izledi. Bahçelievler’de oran yüzde 5,03, Silivri’de yüzde 3,79, Bakırköy’de yüzde 3,40 ve Esenler’de yüzde 3,27 olarak kaydedildi. Hızlı Tarama çalışması için en fazla başvuru Kadıköy’den gelirken, en düşük başvuru Sultanbeyli’den yapıldı. 6 Şubat depremlerinin ardından inceleme taleplerinde artış yaşanmasına karşın daha sonraki dönemde başvuruların azaldığı görüldü.
İSTANBUL’DA 600 BİN KONUT İÇİN KRİTİK UYARI
Marmara’da ağustos ayında art arda yaşanan sismik hareketlilik, İstanbul’un yapı stokunu yeniden gündemin merkezine taşıdı. Bakanlığın “600 bin konut yıkılabilir” uyarısının ardından İBB’nin Hızlı Tarama çalışmaları da kentteki riskli yapıların boyutunu ortaya koydu. Türkiye genelinde yaklaşık 6 milyon bağımsız birimin risk altında olduğu belirtilirken, kentsel dönüşüm ihtiyacının en yoğun olduğu kent İstanbul oldu. Ülke genelindeki 2 milyon acil dönüşüm ihtiyacının yaklaşık üçte birine karşılık gelen 600 bin bağımsız birimin İstanbul’da bulunduğu ifade edildi.
İSTANBUL’UN DEPREM RİSKİNE İLİŞKİN ÇARPICI RAKAMLAR
Kuzey Marmara Fay Hattı üzerindeki sismik hareketlilik, olası “Büyük İstanbul depremi” tartışmalarını yeniden gündeme getirirken, hem yerel yönetim hem de merkezi hükümet tarafından yapılan açıklamalar kentteki yapı stokunun durumuna ilişkin endişeleri artırdı. İstanbul genelinde yapıların dönüştürülmesine yönelik çalışmaların sürdüğü bildirildi. Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanı Murat Kurum, 2024 yılında yaptığı açıklamada İstanbul’da 1,5 milyon konutun riskli durumda olduğunu belirtmiş, 600 bin konutun ise olası bir depremde ilk dakikalarda yıkılma tehlikesi bulunduğuna dikkat çekmişti. Kurum, yaklaşık 2,5 milyon kişinin de ciddi risk altında olduğunu açıklamıştı. Kurum, daha sonraki açıklamasında ise 2012’de resmi olarak başlayan kentsel dönüşüm çalışmaları kapsamında 1 milyon 7 bin bağımsız bölümün dönüşümünün tamamlandığını, 291 bin bağımsız bölümde ise çalışmaların sürdüğünü belirtti. Böylece toplam 1 milyon 298 bin bağımsız bölümün dönüşüm sürecine dahil edildiğini kaydetti.
İBB 6 YILDA 40 BİN BİNAYI İNCELEDİ
İBB’nin bina bazlı Hızlı Tarama uygulamasıyla risk durumu doğrudan yapı üzerinden belirleniyor. 2020 yılında başlatılan proje, 23 Temmuz 2020’de düzenlenen tanıtım toplantısıyla Avcılar ve Silivri’deki pilot çalışmalarla hayata geçirildi. Vatandaşların dijital ve yazılı başvuruları doğrultusunda bugüne kadar 142 bin binanın ziyaret edildiği belirtildi. Hızlı Tarama yöntemi kapsamında toplam 173 bin 189 başvuru yapıldığı kaydedildi.
20 BİN BİNA RİSKLİ
Temmuz 2026 verileri de dahil edildiğinde, 6 yıllık süreçte incelenen 40 bin binanın yarısının “yüksek” ve “çok yüksek riskli” olarak sınıflandırılan D ve E kategorilerinde bulunduğu görüldü. İBB verilerinde riskli yapıların çoğunun 1999’dan önce yapıldığına dikkat çekildi. İncelemeler kapsamında öncelikli görülen binalardan 2 bin 330’unun yıkımı tamamlandı. Bu binalarda toplam 22 bin 527 bağımsız birimin bulunduğu belirtildi. Ayrıca 612 bina hakkında resmi işlem başlatıldığı, bunların da yıkılması halinde riskli yapılardaki toplam bağımsız birim sayısının 28 bin 263’e çıkacağı bildirildi. Bu dönüşüm kapsamında riskli yapılarda yaşayan yaklaşık 100 bin kişinin tahliye edilmesinin planlandığı aktarıldı.
İSTANBUL’DA RİSKLİ BİNA ORANLARI DİKKAT ÇEKTİ
İBB’nin güncel saha incelemelerine göre taranan 40 bin binanın 10 bin 432’si yüksek riskli, 8 bin 368’i ise çok yüksek riskli olarak değerlendirildi. 39 ilçe arasındaki dağılımda Avcılar yüzde 19,07 ve Zeytinburnu yüzde 14,59 ile en yüksek oranların görüldüğü ilçeler oldu. Ardından Bağcılar yüzde 8,34, Küçükçekmece yüzde 7,82, Fatih yüzde 5,65, Esenyurt yüzde 5,30, Bahçelievler yüzde 5,03, Silivri yüzde 3,79, Bakırköy yüzde 3,40 ve Esenler yüzde 3,27 ile sıralandı. En düşük oran ise Şile’de yüzde sıfır olarak kaydedildi. Çekmeköy yüzde 0,6, Beykoz yüzde 0,08, Başakşehir ve Sarıyer yüzde 0,27, Sancaktepe yüzde 0,30, Adalar yüzde 0,32, Çatalca ve Sultanbeyli yüzde 0,36, Beşiktaş ise yüzde 0,37 oranıyla en düşük risk grubunda yer aldı.
19 İLÇEDE RİSKLİ BİNA ORANI
Ümraniye: yüzde 0,48
Ataşehir: yüzde 0,52
Arnavutköy: yüzde 0,57
Şişli: yüzde 0,58
Eyüpsultan: yüzde 0,64
Beylikdüzü: yüzde 0,73
Tuzla: yüzde 0,88
Kartal: yüzde 0,89
Üsküdar: yüzde 0,91
Kağıthane: yüzde 0,94
Pendik: yüzde 0,95
Kadıköy: yüzde 0,10 (yüzde 1,10)
Beyoğlu: yüzde 1,17
Sultangazi: yüzde 1,21
Maltepe: yüzde 1,23
Gaziosmanpaşa: yüzde 1,56
Bayrampaşa: yüzde 2,09
Güngören: yüzde 2,33
Büyükçekmece: yüzde 2,58
Kaynak: Karar Gazetesi
