Demir akciğer, solunum kasları felç olduğu için kendi başına nefes alamayan hastaların hayatta kalmasını sağlayan negatif basınçlı mekanik bir ventilatör cihazıdır. 1928 yılında Philip Drinker ve Louis Shaw tarafından icat edilmiştir.
Cihazın çalışma prensibi, günümüzde kullanılan ve akciğerlere doğrudan hava üfleyen pozitif basınçlı modern maske veya solunum tüplerinin tam tersi bir mantığa dayanır:
-
Hastanın başı dışarıda kalacak şekilde tüm vücudu çelik bir silindirin içine yatırılır. Boyun kısmı hava sızdırmaması için özel kauçuk bir yaka ile sıkıca kapatılır.
-
Cihaza bağlı pompa, silindirin içindeki havayı emerek negatif basınç (vakum) oluşturur. İçerideki basınç düşünce hastanın göğüs kafesi kendiliğinden genişler ve dışarıda kalan burnundan/ağzından ciğerlerine hava dolar (nefes alma).
-
Pompa silindirin içine tekrar hava verip basıncı yükselttiğinde ise göğüs kafesi sıkışır ve ciğerlerdeki hava dışarı itilir (nefes verme). Cihaz bu döngüyü aralıksız tekrarlayarak insanın biyolojik solunum ritmini birebir taklit eder.
Çocuk Felci Salgınlarının Kurtarıcısı Oldu
Polio (çocuk felci) virüsü, omurilikteki motor nöronlara saldırarak kas felcine yol açan tehlikeli bir hastalıktır. Virüs solunum kaslarını ve diyaframı felç ettiğinde, hastalar boğularak hayatını kaybediyordu.
Özellikle 1940'lar ve 1950'lerde, henüz çocuk felci aşısı bulunmamışken, hastanelerin koğuşları yan yana dizilmiş yüzlerce demir akciğer cihazıyla dolup taşıyordu. Birçok hasta virüsün akut evresini (birkaç hafta veya ayı) bu cihazda atlatıp kas fonksiyonlarını yeniden kazanarak normal hayatına döndü. Ancak virüsün kalıcı hasar bıraktığı bazı hastalar, ömür boyu bu dev metal silindirlere bağımlı yaşamak zorunda kaldı.
Son Demir Akciğer Kullanıcısı: Martha Lillard'ın Hikayesi
Henüz 5 yaşındayken çocuk felcine yakalanan ve solunum kaslarını kaybeden Martha Lillard, tam 70 yılı aşkın bir süre boyunca yaşamını bu sarı çelik silindirin içinde sürdürdü.
2024 yılında, yine kendisi gibi çocuk felci nedeniyle ömrünü demir akciğerde geçiren ünlü yazar Paul Alexander'ın (Demir Akciğerli Adam) vefat etmesinin ardından Lillard, bu cihazla yaşayan dünyadaki son kişi olarak biliniyordu. İçinde bulunduğu fiziksel kısıtlamalara rağmen hayata küsmeyen Lillard; cihazın içindeyken özel aparatlarla resim yaptı, şiirler yazdı ve ömrünü çocuk felci aşılarının önemini dünyaya anlatmaya adadı. Onun vedasıyla birlikte, tıp tarihinde bir dönem tamamen kapanmış oldu.
Modern Tıbba Mirası: Günümüzde demir akciğerlerin yerini çok daha küçük, taşınabilir ve hastanın hareket etmesine imkan tanıyan pozitif basınçlı ventilatörler almıştır. Ancak demir akciğer, insan vücudunun en temel fonksiyonunu mekanik olarak taklit edebilen ilk biyomedikal başarı olması yönüyle bugün bildiğimiz modern yoğun bakım ve yenidoğan servislerinin gelişimine doğrudan temel oluşturmuştur.
