Türkiye Büyük Millet Meclisi’nde yürütme organının denetimi noktasında hayati bir rol üstlenen "yazılı soru önergesi" mekanizması, son yasama döneminde ciddi bir tıkanıklıkla karşı karşıya. 2 Haziran 2023 tarihinde başlayan 28. Yasama Dönemi verileri, bakanlıkların milletvekillerinden gelen sorulara karşı geliştirdiği tutumun, anayasal bir denetim aracı olan bu sistemi nasıl işlevsiz hale getirdiğini belgeliyor.
Rakamlarla Denetim Zafiyeti
Meclis Başkanlığı’nın güncel kayıtlarına göre, bu dönem içerisinde toplam 44 bin 154 yazılı soru önergesi işleme alındı. Ancak bu önergelerin yalnızca 6 bin 157’si, yani toplamın sadece yüzde 14’ü Anayasa ve Meclis İçtüzüğü’nde belirlenen 15 günlük yasal süre içerisinde yanıtlanabildi. Veriler, 24 bin 53 önergenin yasal süre geçtikten sonra yanıtlandığını, 12 bin 742 önergenin ise hiçbir şekilde cevap bulamadığını gösteriyor.
Bakanlıklarda Yanıtsızlık Oranları Dikkat Çekiyor
Bakanlıkların soru önergelerine yönelik performansları karşılaştırıldığında, özellikle bazı kurumlardaki yüksek yanıtsızlık oranları dikkat çekiyor. Sağlık Bakanlığı, gelen soruların yüzde 60’ını yanıtsız bırakarak bu alanda ilk sırada yer alırken; Sanayi ve Teknoloji Bakanlığı yüzde 53, İçişleri Bakanlığı yüzde 42, Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığı ise yüzde 38’lik bir yanıtsızlık oranıyla Meclis kayıtlarına geçti. Adalet Bakanlığı ise yüzde 31’lik bir oranla denetim süreçlerinde ciddi boşluklar bıraktı.
İlgi Alanımız Dışı Yanıtları Meclis’i Rahatsız Ediyor
Soru önergelerinin yanıtsız bırakılmasının yanı sıra, gelen yanıtların kalitesi de milletvekillerinin tepkisini çekiyor. Birçok bakanlığın, sorulara doğrudan cevap vermek yerine kurumların internet sayfalarına yönlendirme yaptığı, bazı durumlarda ise soruların sadece küçük bir kısmının yanıtlandığı tespit edildi. Cumhurbaşkanlığı kanadından gelen "ilgi alanımız dışında" şeklindeki yanıtlar, denetim mekanizmasının ciddiyetine ilişkin tartışmaları alevlendirdi.
TBMM Başkanlığı ise yayınladığı uyarı yazılarıyla bakanlıkları, verilen yanıtların Meclis’in saygınlığına uygun, tatminkâr ve soruları tam karşılayan içerikte olması noktasında göreve davet etti. Bakanlıklar ise gecikmeleri genellikle teknik koordinasyon zorlukları, bilgi toplama süreçlerinin karmaşıklığı ve iş yükünün yoğunluğu ile açıklıyor. Uzmanlar, bu durumun devam etmesinin yasamanın yürütmeyi denetleme iradesini zayıflattığı konusunda hemfikir.
