Dünya genelinde yaşanan sıcak gelişmeler ve özellikle Hürmüz Boğazı çevresinde artan jeopolitik gerilimler, enerji piyasalarında adeta deprem etkisi yarattı. Küresel piyasalarda brent petrolün varil fiyatı kısa bir süre içerisinde 72 dolar seviyesinden 88 dolar seviyesine kadar şiddetli bir tırmanış gösterdi. Yaşanan bu küresel dalgalanma, yurt içindeki akaryakıt fiyatları üzerinde de devasa bir baskı oluşturarak doğrudan sürücülerin bütçesini tehdit etmeye başladı. Geride bıraktığımız hafta içerisinde benzine toplamda 2 lira 69 kuruş, motorine ise 3 lira 12 kuruş seviyesinde yansıması beklenen büyük zam dalgası, araç sahipleri için büyük bir endişe kaynağı haline geldi.
Eşelmobil Sistemi Sürücüye Nefes Aldırdı
Tam da bu noktada, akaryakıt fiyatlarındaki bu önlenemez yükselişe karşı devletin devreye soktuğu eşelmobil sistemi kritik bir kalkan görevi üstlendi. Uygulanan bu sistem sayesinde, küresel piyasalardan kaynaklanan devasa maliyet artışının yüzde 50 gibi önemli bir kısmı Özel Tüketim Vergisi üzerinden düşülerek doğrudan pompaya yansıtılmadı. Aksi takdirde litre başına benzinde yaklaşık 5 lira 38 kuruş, motorinde ise yaklaşık 6 lira 24 kuruşluk bir maliyet artışı söz konusu olacaktı. Ancak sistemin devreye girmesiyle birlikte bu hafta benzinde gerçekleşen ilk zammın sadece 1 lira 55 kuruşu, ikinci zammın ise 1 lira 14 kuruşluk kısmı pompa fiyatlarına eklendi.
Depo Başına 135 Liralık Kritik Tasarruf Sağlandı
Vergiden feragat edilerek hayata geçirilen bu gizli destek, vatandaşın depo maliyetlerinde son derece büyük bir avantaj sağladı. Hesaplamalara göre 50 litrelik bir depoya sahip dizel araç kullanan bir vatandaş, bu sistem sayesinde tek seferde yaklaşık 156 lira tasarruf etme imkanı buldu. Benzinli araç sahipleri ise aynı büyüklükteki bir depo dolumunda ceplerinde 135 liralık bir avantaj elde etti. Türkiye genelinde günlük olarak yaklaşık 57 milyon litre motorin ve 22 milyon litre benzin tüketildiği göz önüne alındığında, sadece bu hafta içinde vatandaşa günlük yaklaşık 240 milyon liralık devasa bir Özel Tüketim Vergisi desteği sağlanmış oldu.
Kademeli Kapanış İçin Gözler 1 Ekim Tarihine Çevrildi
Sürücülerin cebini koruyan bu sistemin akıbeti ise 3 Temmuz tarihinde yayımlanan Cumhurbaşkanı Kararı ile netlik kazandı. Alınan karara göre eşelmobil sistemi belirli bir takvim çerçevesinde kademeli olarak devreden çıkarılacak. Planlamaya göre 31 Temmuz tarihine kadar rafineri fiyatlarında oluşacak artışların yüzde 50 kısmı yine vergiden karşılanmaya devam edecek. Ancak ağustos ve eylül aylarında bu destek oranı yarı yarıya düşürülerek yüzde 25 seviyesine çekilecek. Eğer bu süreçte yurt içi rafineri fiyatlarında bir indirim yaşanırsa, bu indirimin tamamı pompa yerine vergi tutarlarındaki artışa yansıtılacak. En kritik aşama ise 1 Ekim 2026 tarihinde gerçekleşecek ve milyonlarca sürücüyü yakından ilgilendiren bu koruyucu uygulama söz konusu tarihte tamamen yürürlükten kalkacak.
Enflasyon Üzerindeki Dalga Etkisi Yakından İzleniyor
Akaryakıt pompa fiyatlarında yaşanan her kuruşluk değişim, sadece bireysel araç sahiplerini değil, tüm ülke ekonomisini derinden etkiliyor. Taşımacılık, lojistik ve genel üretim maliyetlerinin ana kalemlerinden biri olan enerji fiyatları, çarşı pazardaki ürün etiketlerini de doğrudan belirliyor. Zamların eşelmobil sistemi sayesinde tamamının pompaya yansımaması, ulaştırma maliyetleri üzerinden oluşabilecek yeni fiyat artışlarının ve potansiyel enflasyon baskısının şimdilik önüne geçmiş durumda. Uygulamanın sonlanacağı sonbahar aylarında ise piyasaların bu maliyet artışlarına nasıl tepki vereceği büyük bir merakla bekleniyor.
Akaryakıt Fiyatları Hangi Formülle Hesaplanıyor
Vatandaşların en çok merak ettiği konuların başında gelen benzin ve motorin fiyatlarının belirlenme süreci aslında uluslararası piyasalara entegre bir formüle dayanıyor. Türkiye sınırları içerisinde pompa satış fiyatları hesaplanırken öncelikle gümrüksüz rafineri fiyatı baz alınıyor. Bu baz fiyatın üzerine Özel Tüketim Vergisi ve Enerji Piyasası Düzenleme Kurumu payı eklenerek Katma Değer Vergisi hariç rafineri satış fiyatı ortaya çıkarılıyor. Gümrüksüz rafineri fiyatının tespitinde ise Akdeniz ve İtalyan piyasasında yayınlanan günlük CIF Akdeniz ürün fiyatları ile birlikte günlük dolar kuru değişimleri yakından takip edilerek belli bir fiyat değişim farkında gümrüksüz rafineri tavan satış bedeli oluşturuluyor.
