Türkiye İstatistik Kurumu (TÜİK), milyonlarca vatandaşın ekonomik yaşam standartlarını ve tüketim alışkanlıklarını doğrudan gözler önüne seren "Hanehalkı Bütçe Araştırması" 2025 yılı sonuçlarını kamuoyuyla paylaştı. Ülke genelindeki ekonomik konjonktürü ve aile bütçelerinin nereye harcandığını gösteren resmi verilere göre, vatandaşın cebinden çıkan paranın en büyük kısmını konut ve kira giderleri oluşturdu. Yükselen enflasyon ve gayrimenkul piyasasındaki hareketlilik, hanehalklarının harcama kalıplarında barınma ihtiyacını açık ara ilk sıraya taşıdı.
Barınma Giderleri Zirvede: Bütçenin Üçte Biri Konuta
TÜİK tarafından yayımlanan resmi verilere göre, Türkiye genelindeki tüm hanehalklarının tüketim amaçlı yaptığı harcamalar içinde en yüksek payı yüzde 29,3 ile konut ve kira giderleri aldı. Geçen yılın aynı dönemine göre belirgin bir artış gösteren konut harcamalarını, yüzde 20,5’lik oranla ulaştırma ve seyahat maliyetleri takip etti. Yaşamsal en temel ihtiyaç olan gıda ve alkolsüz içecekler kalemi ise yüzde 17,3’lük payla listenin üçüncü sırasında yer aldı.
Vatandaş bütçesinin neredeyse tamamını barınma, ulaşım ve beslenmeye harcarken; toplam tüketim faaliyetlerinden en düşük payı alan sektörler sırasıyla yüzde 0,8 ile sigorta ve finansal hizmetler, yüzde 1,8 ile eğitim hizmetleri ve yüzde 2,2 ile sağlık harcamaları olarak kayıtlara geçti.
Gelir Grupları Arasındaki Uçurum Harcamalara Yansıdı
Araştırmanın en çarpıcı sonuçları, gelire göre sıralı yüzde 20’lik hanehalkı grupları incelendiğinde ortaya çıktı. Türkiye'nin en yüksek gelir grubunu oluşturan beşinci yüzde 20'lik kesim, harcamalarını çok daha dengeli bir havuzda dağıtma şansına sahip oldu. Yüksek gelirli haneler bütçelerinden ulaştırmaya yüzde 25, konut ve kiraya yüzde 25,7 ve gıdaya yalnızca yüzde 12,4 oranında pay ayırdı.
Buna karşın, ülkenin en dar gelirli kesimini temsil eden birinci yüzde 20'lik grupta durum adeta bir hayatta kalma mücadelesine dönüştü. En düşük gelir grubundaki hanelerin toplam bütçesinin tam yüzde 38,7'si sadece konut ve kira faturalarını ödemeye gitti. Bu grubun gıda harcamaları yüzde 29,2 olarak gerçekleşirken, ulaştırmaya ayırabildikleri pay yüzde 8,6 seviyesinde kaldı. Bu verilere göre yoksul haneler, bütçelerinin yaklaşık yüzde 68'ini sadece başlarını sokacak bir çatıya ve mutfak masraflarına harcamak zorunda kaldı.
Tek Başına Yaşayanların Bütçesi Tamamen Ev Demek
Hane büyüklüğü parametresi incelendiğinde, yalnız yaşayan vatandaşların sırtındaki barınma yükünün çok daha ağır olduğu tescillendi. TÜİK verilerine göre tek kişilik hanelerde konut ve kira harcamalarının payı yüzde 41 ile rekor bir seviyeye ulaştı. Tek başına yaşayan bir bireyin kazancının neredeyse yarısı doğrudan ev sahibine ve faturalara giderken, gıdaya yüzde 14,3, ulaştırmaya ise yüzde 14,4 pay kaldı.
Nüfusu 6 ve daha fazla kişiden oluşan geniş ailelerde ise öncelik sıralaması yön değiştirdi. Geniş ailelerde çok boğazlı tüketim yapısının bir getirisi olarak gıda harcamaları yüzde 23,7 ile bütçede ağırlık kazanırken, bu hanelerin konut ve kira harcamaları yüzde 24,4, ulaştırma masrafları ise yüzde 18,1 olarak ölçüldü.
Kazanç Türü De Harcama Alışkanlığını Belirliyor
TÜİK, hanehalklarının temel gelir kaynağına göre de harcama kalıplarını listeledi. Buna göre ana geliri maaş, ücret ve yevmiye olan çalışan kesimin hanelerinde konut ve kira harcamaları yüzde 26,4, gıda harcamaları yüzde 16, ulaştırma harcamaları ise yüzde 21,9 seviyesinde pay buldu. Kendi işinin sahibi olan ve müteşebbis geliri elde eden hanelerde ise konut ve kira gideri yüzde 25,5 olurken, gıda harcamaları yüzde 17 ve ulaştırma kalemleri ticaret hacminin de etkisiyle yüzde 25,9 olarak gerçekleşti.
Çarpıcı Gıda İsrafı Verisi: En Çok Taze Meyve Ve Sebze Çöpe Gidiyor
Raporun ekonomi dışındaki en dikkat çekici pencerelerinden biri de hanelerdeki gıda israfı oranları oldu. Türkiye genelinde satın alınan ancak tüketilmeyerek israf edilen gıda grupları arasında ilk sırayı yüzde 39,7 gibi büyük bir oranla taze meyve ve sebzeler aldı. Mutfaklardaki israf listesinin ikinci sırasında yüzde 32,5 ile ekmek yer alırken, onu yüzde 15,1 ile son kullanma tarihi çabuk geçen süt ve süt ürünleri takip etti. Gelir gruplarına göre yapılan detay analizde, düşük gelirli hanelerde en çok ekmek israf edilirken, yüksek gelirli hanelerde ise taze meyve ve sebze çöpe atma oranlarının daha yüksek olması dikkat çekti.