TBMM Şanlıurfa ve Kahramanmaraş’taki Okul Olaylarını ve Dijital Riskleri Araştırma Komisyonu, önemli uzmanların katılımıyla AK Parti Tokat Milletvekili Yusuf Beyazıt başkanlığında toplandı. Komisyonda sunum yapan Türkiye Psikiyatri Derneği Genel Başkanı Prof. Dr. Selçuk Candansayar, son dönemde yaşanan üzücü olayların perde arkasındaki yapısal eksikliklere dikkat çekti. Candansayar, okullardaki huzursuzlukların sadece bireysel müdahalelerle çözülemeyeceğini vurgulayarak kapsamlı bir "Ruh Sağlığı Yasası" önerisinde bulundu.
Deprem Travması Ve Çocuk Yoksulluğu Şiddeti Besliyor
Meclis çatısı altında kurulan araştırma komisyonunun sekizinci toplantısında konuşan Prof. Dr. Selçuk Candansayar, komisyonun kurulmasına neden olan iki kentin sosyo-ekonomik ve psikolojik tablosunu şu sözlerle özetledi:
-
"2023 yılında yaşanan büyük doğal afetin ardından bölgede derin bir travma, kolektif bir yas süreci ve yerinden edilme gerçeği var. Konteyner kentlerde devam eden yaşam mücadelesi ve hayatın bir türlü olağanlaşamaması, derin bir toplumsal yarılmaya yol açıyor. Bu travmatik sürecin okullardaki huzursuzluklara etkisini görmezden gelemeyiz. Sadece güvenlik önlemleri tek başına çözüm üretmiyor."
-
"Verilere baktığımızda çocuk yoksulluğunun en yüksek olduğu kentlerin başında geliyor. Bölgede ruh sağlığı uzmanına erişim son derece kısıtlı, kamusal hizmetler yetersiz. Hal böyle olunca, yapısal yoksunluklar nedeniyle şiddet adeta tek geçerli çatışma çözme dili haline dönüşüyor. Meseleyi kültürel veya ahlaki kalıplarla açıklamak, problemin gerçek kaynağını görmemizi engeller."
Her 5 Ergenden Birinin Yakın Arkadaşı Yok
Toplumsal yalnızlaşmanın boyutlarına dair çarpıcı istatistikler paylaşan Candansayar, dijital platformların bu krizi derinleştirdiğini savundu:
1990 yılında yakın arkadaşı bulunmayan ergenlerin oranı %7 seviyesindeyken, günümüzde bu oran %19'a tırmanmış durumda. Yani her 5 gençten biri ciddi bir yalnızlık içinde. Dijital şirketlerin geliştirdiği 'sonsuz kaydırma' algoritmaları, beyindeki dopamin dengesini bozarak bağımlılık yaratıyor. Okullarda medya okuryazarlığı zorunlu olmalı ve dijital mecralarda çocuk hakları odaklı yaş filtreleri katı bir şekilde uygulanmalıdır.
TÜİK Verileri Tehlikeyi Ortaya Koydu: 202 Bin Çocuk
Prof. Dr. Candansayar, konuşmasında Türkiye İstatistik Kurumu'nun güncel verilerine de atıfta bulundu: 2024 verilerine göre adli ve güvenlik birimlerine intikal eden çocuk sayısı 612 bine ulaşırken, bu çocuklardan 202 bini suça sürüklenen grupta yer alıyor. Bir önceki yıla göre %10'a yakın bir artış olduğunu belirten uzman, kamudaki psikiyatrist, klinik psikolog ve sosyal hizmet uzmanından oluşan çok disiplinli ekip yapısının çözüldüğünü ifade etti.
Çözüm İçin Ruh Sağlığı Yasası Önerisi
Yaşanan yapısal kırılganlıkların önüne geçilebilmesi adına komisyona somut politika ve mevzuat önerileri sunan Candansayar, acilen bir Ruh Sağlığı Yasası çıkarılması gerektiğini belirterek taleplerini sıraladı:
-
Her okula tam zamanlı psikolojik danışman, psikolog ve sosyal hizmet uzmanı atanmalı; dezavantajlı bölgelerde telepsikiyatri altyapısı güçlendirilmelidir.
-
Akran zorbalığı gibi durumlarda cezalandırıcı değil; topluluk bağlarını, dayanışmayı ve aidiyet hissini geliştirici, onarıcı programlar yürütülmelidir.
-
Eğitim, sağlık ve sosyal hizmet birimleri arasında ortak dijital bilgi ağları kurularak risk altındaki çocuklar erkenden tespit edilmelidir.
Komisyonda ayrıca Sosyoloji Derneği Başkan Yardımcısı Prof. Dr. Nilay Kaya da söz alarak, olayların biçimi münferit görünse de ortaya çıktığı zeminin tamamen yapısal ve dijital süreçlerle bağlantılı olduğunu ifade etti. Yeşilay Akademi Direktörü Hakan Çetin ise dijital bağımlılıkların doğrudan şiddete yol açmadığını, ancak bireylerin duygu düzenleme ve empati becerilerini düşürerek dolaylı olarak saldırganlığı tetiklediğini belirtti.