Zincir marketlerin kâğıt israfını önlemek ve operasyonel verimliliği artırmak gerekçesiyle geçiş yaptığı "Elektronik Raf Etiketi" sistemi, tüketiciler ve uzmanlar arasında büyük bir tartışma başlattı. Sistemin sunduğu "hız" avantajının, anlık fiyat değişimleri ve "mikro zamlar" yoluyla tüketici aleyhine kullanılabileceği endişesi gündemdeki yerini koruyor.
Görünmez Kalkan Artık Yok
Geleneksel yöntemde, bir ürüne zam yapılması için 50 binden fazla şubedeki kâğıt etiketlerin personel tarafından tek tek değiştirilmesi gerekiyordu. Bu zahmetli süreç, marketler için lojistik ve iş gücü maliyeti yaratıyor, dolayısıyla işletmeleri sık sık küçük fiyat artışları yapmaktan alıkoyan "doğal bir kalkan" görevi görüyordu.
Dijital etiket sistemiyle birlikte bu engel ortadan kalktı. Artık genel merkezden tek bir tuşla, Edirne'den Kars'a kadar tüm şubelerdeki fiyatlar saniyeler içinde güncellenebiliyor. Uzmanlar, bu durumun "tek seferde yapılan büyük zamlar" yerine, fark edilmesi güç, sık aralıklı ve küçük "mikro zamların" önünü açacağını savunuyor.
Yapay Zeka İle "Dinamik Fiyatlandırma" Tehlikesi
Sistemin en çok tartışılan boyutu ise yapay zeka entegrasyonu. Uçak bileti veya taksi uygulamalarında alışık olduğumuz "dinamik fiyatlandırma" modelinin market raflarına taşınması riski şu senaryoları doğuruyor:
-
Mesai çıkış saatleri veya insanların alışverişe akın ettiği yoğun anlarda, algoritmanın fiyatları otomatik olarak yukarı çekmesi.
-
Sıcak havalarda soğuk içeceklerin, yağmurlu günlerde ise şemsiyelerin fiyatlarının anlık güncellenmesi.
-
Derbi maçları veya büyük etkinlikler öncesinde atıştırmalıkların fiyatlarının anlık şişirilmesi.
Karakutu Sistemi Şart
Dijital etiketlerin, devlet denetimini de zayıflatabileceği konuşuluyor. Denetim ekipleri markete girdiği anda, merkezin tek bir komutuyla fiyatların mevzuata uygun seviyeye çekilmesi ve denetim bittikten sonra tekrar eski haline getirilmesi ihtimali, "fırsatçılık" tartışmalarını körüklüyor. Bu nedenle uzmanlar, fiyat değişimlerinin şeffaf bir şekilde kaydedildiği, değiştirilemez "karakutu" niteliğinde bir denetim sisteminin zorunlu tutulması gerektiğini vurguluyor.
Denetim Mekanizması Yenilenmeli
Vatandaşlar, kasaya gidene kadar fiyatın değişebileceği bir sistemin güven ortamını sarsacağını dile getirirken, gözler Ticaret Bakanlığı'nın atacağı adımlara çevrildi. Dijitalleşmenin getirdiği kolaylığın, tüketiciyi koruyacak yasal düzenlemelerle desteklenmemesi durumunda, pazarın "anlık fiyat değişkenliği" ile karşı karşıya kalabileceği belirtiliyor.