Dünyayı aylardır büyük bir savaşın eşiğine getiren Washington-Tahran hattındaki gerilimde, uluslararası piyasaları ve jeopolitik dengeleri derinden sarsacak tarihi bir gelişme yaşandı. ABD Başkanı Donald Trump, İran ile yürütülen gizli ve diplomatik temaslarda büyük ölçüde uzlaşma sağlandığını belirterek, taraflar arasındaki sıcak çatışma döneminin sona erdiğini ileri sürdü.
Birkaç gün içinde Avrupa'da resmi imzaların atılabileceğini duyuran Trump'ın bu çıkışı, yakın dönemdeki "Hark Adası'nı vururuz" tehditlerinin ardından Beyaz Saray'ın diplomasi masasına döndüğünü kanıtladı.
Taslak Metindeki 3 Kritik Madde
Katar ve Pakistan'ın arabuluculuk rolleriyle olgunlaşan ön mutabakat metninde tarafların prensipte el sıkıştığı temel başlıklar şunlar:
Bölgedeki askeri hareketliliği tamamen durduracak 60 günlük bir geçici ateşkes ilan edilecek ve bu süre uzatılabilecek.
Son dönemde büyük bir kriz merkezine dönüşen Hürmüz Boğazı, uluslararası deniz ve enerji trafiğine tamamen yeniden açılacak.
Ateşkes süresi boyunca İran'ın nükleer programı üzerinde kapsamlı müzakereler yürütülecek. Trump, anlaşmanın en mühim maddesinin "İran’ın hiçbir zaman nükleer silah sahibi olmamasını garanti altına almak" olduğunu vurguladı.
Tahran Temkinli: Son Sözü Hamaney Söyleyecek
İran Dışişleri Bakanlığı Sözcüsü İsmail Bekayi ise anlaşma taslağının büyük kısmının tamamlandığını doğrulamakla birlikte, imza tarihi ve yerine dair çıkan haberleri "spekülasyon" olarak nitelendirdi. ABD'yi müzakereler sürerken pozisyon değiştirmekle suçlayan Bekayi, "Kırmızı çizgilerimizden taviz vermeyeceğiz" diyerek temkinli bir dil kullandı.
İran medyasından sızan bilgilere göre, siyasi uzlaşma büyük oranda tamamlansa da Tahran'ın resmi olarak "Evet" demesi için son sözü İran lideri Mücteba Hamaney'in söylemesi bekleniyor.
İsrail'de Şok Etkisi Ve Küresel Piyasaların Tepkisi
Trump'ın sürpriz anlaşma açıklaması, Tel Aviv hattında adeta deprem etkisi yarattı. CNN'in aktardığı bilgilere göre açıklama, Başbakan Binyamin Netanyahu’nun başkanlık ettiği üst düzey bir güvenlik zirvesi sırasında ekrana düştü ve kabinede büyük şaşkınlıkla karşılandı. Sürecin doğrudan bir parçası olmadıklarının altını çizen İsrail yönetimi; nihai metinde uranyum stoklarının azaltılması, füze programının denetlenmesi ve İran'ın bölgedeki vekil güçlere desteğinin tamamen kesilmesi şartlarının yer alması gerektiği konusunda baskı yapıyor.
Öte yandan, diplomasi masasından gelen bu olumlu rüzgar finans çevrelerini anında rahatlattı. Anlaşma beklentisiyle birlikte küresel petrol fiyatlarında ani ve sert bir düşüş gözlenirken, dünya borsaları haftayı yükselişle kapatma eğilimine girdi.