Birinci Konsil'in Yapıldığı İlk Kilise Bulundu
Bursa Uludağ Üniversitesi Arkeoloji Bölümü Başkanı Prof. Dr. Mustafa Şahin liderliğinde, Kültür ve Turizm Bakanlığının izniyle yürütülen kazı çalışmalarının 11. yılında tarihi bir başarı elde edildi. Amerikan Arkeoloji Enstitüsü tarafından daha önce dünyanın en önemli 10 keşfinden biri seçilen İznik'teki su altı bazilikasında, bu sezon uluslararası bir ekiple arama faaliyetleri derinleştirildi.
İtalyan üniversitelerinden bilim insanlarının da katıldığı kazılarda, mevcut bazilika yapısının altında, MS 368 yılındaki büyük depremde yıkılan Aziz Neophytos Kilisesi'ne ait özgün zemin döşemeleri, beden duvarları ve sütun kaideleri ortaya çıkarıldı.
Tarihi Kaynaklardaki Mucize Küçük Kilise
Tarihi belgelere göre, Birinci Konsil'e katılan Caesarealı Eusebius'un "Vita Constantini" adlı eserinde, din adamlarının çok küçük bir ibadet evinde toplandığını ve bu kadar insanın oraya sığmasının "Tanrı'nın bir mucizesi" olduğunu yazdığı biliniyor.
Hipotez Kesinleşti: Kazı ekibinin bu sezon prothesis (kutsal eşya odası) duvarının dışına taşan zemin döşemelerini keşfetmesi, mevcut büyük yapının (Kutsal Pederler Kilisesi) tam olarak bu küçük ilk kilisenin üzerine inşa edildiğini kanıtladı. Böylece Hristiyanlık dünyasında yüzyıllardır yeri tartışılan 325 yılındaki Birinci Konsil'in tam olarak bu noktada toplandığı kesinleşmiş oldu.
Emevi Kuşatmasının İzleri Altın Yüzükle Kanıtlandı
Kazılarda sadece mimari yapılar değil, İznik'in askeri tarihine ışık tutacak çok değerli objeler de bulundu. Toprak altından çıkarılan ve üzerinde hurma ağacı ile kılıç bezemeleri yer alan altın bir yüzük ve bir yüksüğün, Emeviler ile Abbasiler dönemine ait olduğu belirlendi.
Tarihi kayıtlarda Emeviler'in 729 yılında İstanbul'u fethetmek amacıyla stratejik öneme sahip İznik'i 6 ay boyunca kuşattığı ancak şehre giremediği, buna karşın Emevi emirinin sur dışındaki Kutsal Pederler Kilisesi'ni ziyaret ettiği bilgisi yer alıyordu. Bulunan bu takılar, kilisenin sur dışında yer aldığına yönelik hipotezi güçlendirirken, Emevi ordusunun kilisedeki varlığını da arkeolojik olarak kanıtladı.
İtalyan Ekip Orta Nefte Yeni Mezarları Araştırıyor
Kazının İtalya kanadını yürüten Prof. Dr. Francesco Cuteri ve ekibi ise kilisenin orta nefinde (ana koridor) araştırmalarına devam ediyor. Daha önce bu alanda, bema duvarının tam altında harç izleriyle gömülmüş ve İmparator Valens ile Valentianus dönemlerine ait sikkeler barındıran önemli mezarlar bulunmuştu. Bu sikkeler sayesinde kilisenin MS 380 yılında yapıldığı kesin olarak tarihlenmişti. Ekibin orta nefteki yeni bulgular için yürüttüğü çalışmalar merakla takip ediliyor.
Geçtiğimiz aylarda (28 Kasım 2025) Papa 14. Leo da İznik'e gelerek Birinci İznik Konsili'nin 1700. yıl dönümü programına katılmış ve bölgenin inanç turizmi ile dini tarih açısından önemini dünyaya ilan etmişti.