Küresel piyasalar ve jeopolitik dengeler, Pekin ile Washington arasında tırmanan yeni bir "kara liste" savaşıyla sarsılıyor. Amerika Birleşik Devletleri'nin geçtiğimiz günlerde Çinli teknoloji ve otomotiv devlerini hedef alan kısıtlama hamlesine, Pekin yönetiminden çok gecikmeden çok sert ve kapsamlı bir yanıt geldi. Çin hükümeti, ABD menşeli toplam 56 şirketi hedef alan yeni bir yaptırım ve kısıtlama paketini devreye soktuğunu duyurdu. Bu hamle, iki süper güç arasındaki ekonomik ayrışmanın (decoupling) yeni bir safhaya geçtiğinin açık bir göstergesi olarak yorumlanıyor.
Çift Kullanımlı Ürünlere Tam Blokaj: Pentagon'un Tedarik Zinciri Hedefte
Çin Ticaret Bakanlığı tarafından yapılan resmi açıklamaya göre, yaptırımların ilk ayağında ABD ordusu ve savunma sanayisi ile doğrudan ya da dolaylı bağı bulunan 10 stratejik şirket yer alıyor. Pekin yönetimi, bu şirketleri "ihracat kontrol listesine" dahil ederek, hem sivil hem de askeri alanda kullanılabilen ve "çift kullanımlı" olarak adlandırılan kritik ürün ile teknolojilerin bu firmalara satışını tamamen durdurdu. Daha önce özel lisanslarla yürütülebilen bu ticari faaliyetler, yeni kararla birlikte tamamen yasa dışı hale getirildi.
Yaptırım listesinde en dikkat çeken unsurlar ise küresel teknoloji ve savunma sanayisinin kalbini oluşturan nadir toprak elementleri üreticileri oldu. ABD'de faaliyet gösteren tek aktif nadir toprak elementi madeninin işletmecisi olan ve Pentagon tarafından desteklenen MP Materials ile sektörün diğer önemli oyuncusu USA Rare Earth, Çin'in ambargosuna maruz kaldı. Ayrıca, yüksek güvenlikli ve görev kritik askeri uygulamalar için motor üreten Aveox firması da Pekin'in radarına giren şirketler arasında yer aldı. Karara göre, dünyanın neresinde olursa olsun hiçbir üçüncü taraf kuruluş veya şahıs, Çin menşeli bu kritik ürünleri söz konusu 10 ABD'li şirkete transfer edemeyecek.
46 Şirkete Kamu İhalesi Yasağı: Çin Pazarından Dışlanıyorlar
Yaptırım dalgası sadece ihracat yasaklarıyla sınırlı kalmadı. Çin Maliye Bakanlığı tarafından eş zamanlı olarak yapılan bir diğer açıklamada, 46 ABD merkezli şirkete yönelik kamusal kısıtlamalar getirildiği bildirildi. Yeni düzenlemeyle birlikte, Çin'deki devlet kurumları, kamu iktisadi teşebbüsleri ve devlete bağlı alıcıların bu 46 şirketten herhangi bir ürün veya hizmet satın alması tamamen yasaklandı.
Ancak Pekin yönetimi, bu kararda hassas bir açık kapı bıraktı. Çin topraklarında faaliyet gösteren ve ABD sermayesine sahip olan özel şirketlerin, kendi iç operasyonları için bu ürünleri satın almasında bir engel bulunmayacak. Bu durum, Çin'in Amerikan sermayesini tamamen ülkeden kovmak yerine, doğrudan ABD devlet mekanizmasına ve savunma sanayisine mal tedarik eden yapılara zarar vermeyi hedeflediğini gösteriyor.
Kötü Niyetli Uygulamalara Karşı Ulusal Güvenlik Kalkanı
Çin Ticaret Bakanlığı, atılan bu radikal adımların keyfi olmadığını, tamamen ABD hükümetinin son dönemde uyguladığı "kötü niyetli ve tek taraflı" politikalara bir yanıt olduğunu savundu. Açıklamada, kararların Çin'in ulusal güvenliğini, egemenlik çıkarlarını korumak ve uluslararası yükümlülükleri yerine getirmek amacıyla alındığı vurgulandı.
Bilindiği üzere Washington yönetimi, bu ayın başlarında Çin'in küresel pazardaki en büyük kozları olan Alibaba, Baidu, BYD ve NIO gibi dev teknoloji ve elektrikli araç üreticilerini, Çin ordusuyla bağlantılı oldukları gerekçesiyle "1260H" olarak bilinen kısıtlama listesine eklemişti. Pekin'in son hamlesi, kendi ulusal şampiyonları olarak gördüğü bu küresel markalara karşı yapılan saldırıya orantılı bir misilleme olarak değerlendiriliyor.
Uzmanlar Ne Diyor? "Ekonomik Zarardan Ziyade Siyasi Bir Mesaj"
Gelişmeleri değerlendiren uluslararası jeopolitik ve ticaret uzmanları, Pekin'in bu hamlesinin reel ekonomik etkilerinden ziyade sembolik ve stratejik önemine dikkat çekiyor. Bölgenin önde gelen jeopolitik danışmanlık şirketlerinden Asia Group'un Büyük Çin Bölgesi Ortağı George Chen, yaptırım uygulanan Amerikan şirketlerinin ezici çoğunluğunun zaten ABD savunma ekosisteminde yer aldığını ve Çin pazarında büyük ticari faaliyetleri bulunmadığını belirtti.
Chen, bu kararın Çin'in "bize zarar verirseniz, biz de canınızı yakacak yasal mekanizmalara sahibiz" deme şekli olduğunu ifade etti. Ancak madalyonun diğer yüzünde, MP Materials gibi nadir toprak elementi devlerine getirilen kısıtlamaların, ABD'nin çip ve ileri teknoloji üretiminde Çin'e olan bağımlılığını azaltma çabalarına uzun vadede nasıl bir darbe vuracağı ise merak konusu. Washington'ın bu hamleye karşı yeni bir yaptırım paketi hazırlayıp hazırlamayacağı, önümüzdeki günlerde küresel ticaretin rotasını belirleyecek.