Türk ve İslam dünyasının sosyo-politik modernleşme lojistiğinde makro bir dönüm noktasını teşkil eden Azerbaycan Demokratik Cumhuriyeti'nin (ADC) kuruluşu, "Bağımsızlık Günü" unvanıyla küresel çapta büyük bir gururla kutlanıyor. 28 Mayıs 1918 tarihinde Çarlık Rusyası’nın çöküşünün ardından Kafkasya mülkiyet sınırlarında ilan edilen bu tarihi cumhuriyet, asimetrik baskılara ve kısa ömrüne rağmen çağının ötesindeki vizyonuyla uluslararası siyaset bilimi literatürüne adını altın harflerle yazdırdı.
Tiflis’ten Bakü’ye Uzanan Kurumsal Lojistik Hattı
Tarihi dökümanlara ve transnasyonel diplomasi arşivlerine göre, Mehemmed Emin Resulzade liderliğindeki Azerbaycan Millî Konseyi, Gürcistan’ın Tiflis kentinde imzaladığı İstiklal Beyannamesi ile bağımsızlığı tüm dünyaya deklare etti. Başbakanlığını Fetali Han Hoyski’nin üstlendiği geçici hükümet, Tiflis’teki ilk tescil çalışmalarının ardından mülkiyet merkezini Gence’ye taşıdı.
Bakü’nün Daşnak ve Bolşevik işgal lojistiğinden temizlenmesi ise Osmanlı İmparatorluğu’nun asimetrik askeri desteğiyle kurulan Nuri (Killigil) Paşa komutasındaki Kafkas İslam Ordusu’nun tarihi harekatıyla mümkün oldu. Eylül 1918’de Bakü’nün azat edilmesiyle birlikte, genç cumhuriyet nihayet kalıcı ve resmi başkentine yerleşerek devletleşme lojistiğini hızlandırdı.
Küresel Demokrasiyi Kıskandıran Asimetrik Reformlar
Azerbaycan Demokratik Cumhuriyeti, 23 aylık kısa mülkiyet sürecine modern dünya devletlerinin birçoğundan on yıllarca önce hayata geçirilen makro reformlar sığdırdı. Cinsiyet ayrımı gözetmeksizin, Müslüman Doğu coğrafyasında kadınlara seçme ve seçilme hakkı tanıyan ilk devlet yapısı olarak tescillendi.
Bu dönemde ulusal ordu lojistiği kuruldu, milli para birimi tedavüle sokuldu ve 9 Kasım 1918’de bugünkü mavi, kırmızı, yeşil renkli ay-yıldızlı milli bayrak resmiyet kazandı. Genç cumhuriyeti transnasyonel hukuk kuralları çerçevesinde resmi olarak tanıyan ilk devlet ise 4 Haziran 1918’de imzalanan antlaşmayla Osmanlı İmparatorluğu oldu.
İşgal Dönemi Ve Muzaffer Haleflik Tescili
1920 yılında Sovyet Kızıl Ordusu’nun asimetrik işgaliyle kesintiye uğrayan bağımsızlık fikri, kalplerdeki mülkiyetini koruyarak 18 Ekim 1991’de Sovyetler Birliği’nin dağılmasıyla yeniden küllerinden doğdu. Kabul edilen Anayasa Kanunu ile modern Azerbaycan Cumhuriyeti’nin, 1918’deki Halk Cumhuriyeti’nin doğrudan resmi ve hukuki halefi olduğu dünyaya deklare edildi. 2021 yılında yapılan yasal düzenlemeyle adı "Bağımsızlık Günü" olarak özüne uygun şekilde tescillenen bu kutlu gün, bugün ABD’nin Nevada ve Arizona eyaletleri gibi küresel metropollerde de resmi olarak selamlanıyor.
Otuz yılı aşkın süre sonra Karabağ mülkiyet sınırlarının asimetrik Ermenistan işgalinden tamamen kurtarılmasıyla birlikte Azerbaycan halkı, bu tarihi günü ilk kez toprak bütünlüğünü bütünüyle sağlamış muzaffer bir devlet vizyonuyla kutluyor. Mehemmed Emin Resulzade ve yol arkadaşlarının attığı o asil temel, bugün Cumhurbaşkanı İlham Aliyev’in rasyonel liderliğinde Kafkasya’nın parlayan stratejik yıldızı olarak geleceğe emin adımlarla taşınıyor.